Nieudane leczenie

smile

Po zdjęciu aparatu ortodontycznego zaczyna się faza retencji leczenia ortodontycznego. Faza ta musi trwać minimum 12 miesięcy, aby końcowy rezultat leczenia był trwały.

Żywe tkanki zawsze będą miały tendencję do zmian zależnie od postawy, nawyków, mięśni, napięć itd. Wyrzynające się zęby, wypełnienia stomatologiczne i proces starzenia wpływają na niepożądane ruchy zębów. Siły wywodzące się z napięcia warg i języka także powodują subtelne zmiany w pozycji zębów. Nawyki, takie jak obgryzanie paznokci lub ołówków, również wywołują nacisk na zęby, powodując ich przemieszczenia.

Utratę rezultatu leczenia ortodontycznego nazywa się nawrotem wady ortodontycznej.

Przyczyny nawrotu wady ortodontycznej

  • Periodontologiczne: Siła ortodontyczna przesuwająca zęby podczas postępowania powoduje rozciąganie włókien tkanki przyzębia oraz więzadeł okrężnych w ozębnej, znajdującej się w zębodole. Po zakończonym leczeniu włókna ze względu na swoje elastyczne cechy mają tendencję do powrotu do pierwotnej długości poprzez skurcz. W rezultacie pojawia się tendencja do powrotu zęba lub grupy zębów do położenia zbliżonego do pierwotnego. Skutek tego zjawiska jest nawrotem do wady pierwotnej.
  • Wzrostowe: Pacjenci z tendencją do wad szkieletowych klasy II (tyłozgryz na tle szkieletowym) i III (przodozgryz na tle szkieletowym) będący w fazie wzrostu będą po skończonym leczeniu ortodontycznym nadal kontynuowali swój niewłaściwy model wzrostowy. Skutkiem tego procesu będzie tendencja do nawrotu do wady ortodontycznej pierwotnej.
  • Brak adaptacji kostnej: Zęby przesuwane w pierwszym okresie są otoczone przez słabo zmineralizowaną kość. Jeśli przedwcześnie zakończy się noszenie aparatu stałego albo aparatu retencyjnego, skutkiem tego będzie powrót zębów do pozycji sprzed leczenia czyli nawrót wady.
  • Siły mięśniowe: Zęby są otoczone ze wszystkich stron przez mięśnie. Jeśli ich funkcja nie została zbalansowana, to któreś z nich są w przewadze nad innymi. Gdy przyczyną wady zgryzu była niezrównoważona funkcja mięśni (na przykład nawyki) i po ustawieniu zębów nadal brak tej równowagi, to skutkiem będzie powrót zębów do pozycji sprzed leczenia, czyli nawrót wady.
  • Przetrwała przyczyna wady: Jeśli wada została wyleczona, ale przyczyna jej powstania nadal jest obecna, to zęby powrócą do pozycji sprzed leczenia, gdyż nie zostały zapewnione nowe właściwe warunki dla utrwalenia nowych pozycji zębów. Nastąpi nawrót wady.
  • Rola trzecich trzonowców, czyli zębów mądrości: Jeśli trzecie trzonowce na koniec leczenia nie wyrznęły się ani nie zostały wcześniej usunięte w postaci zawiązków, to nacisk z ich strony podczas wyrzynania będzie miał wielkie znaczenie dla końcowego ustawienia zębów. Jeśli nie ma dla nich wystarczającej ilości miejsca w łuku a nie zostały w porę usunięte, powstanie stłoczenie i wychylenie zębów przednich, czyli nie tylko nawrót wady ale nawet jej pogłębienie w stosunku do wady pierwotnej.
  • Niezakończone leczenie ortodontyczne: Brak prawidłowych kontaktów zębów w chwili zakończenia leczenia aparatem stałym i pozostawienie niezrównoważonych sił żucia spowodowanych nadmiernymi kontaktami jednych zębów i brakiem kontaktów innych spowoduje przemieszczenie przeciążonych zębów najczęściej w kierunku pozycji sprzed leczenia. Oznacza to nawrót wady albo powstanie nowej, innej, podyktowanej nowymi siłami zgryzowymi.
  • Niewłaściwie zaplanowane leczenie: Często leczenie ortodontyczne bywa niewłaściwie zaplanowane albo po prostu jest prowadzone bez ustalonego planu. Jeśli zęby nie zostaną na koniec leczenia ustawione w pełnych kontaktach, to nowe położenie zębów będzie niestabilne. Najczęściej zdarza się to:
  • w przypadku niewłaściwie podjętej decyzji przez lekarza w kwestii usunięcia zęba z powodów ortodontycznych. Powszechnie panująca tendencja do leczenia bezekstrakcyjnego powoduje, że decyzje o nieusuwaniu zębów są podejmowane nawet w takich przypadkach, w których nie powinny. Zęby po leczeniu ortodontycznym ustawione są u tych pacjentów w pozycji wymuszonej, zanadto wysuniętej poza obręb kości, a w odcinku przednim zanadto wychylone, do pozycji wykraczającej poza położenie fizjologiczne. Czynność żucia będzie w przewadze nad siłami wynikającymi z noszenia aparatu retencyjnego i zęby będą szukać najbardziej sprawnej i wydolnej pozycji. Nie zaadoptują się do nowego położenia wymuszonego przez aparat ortodontyczny, jeśli nie są ustawione w położeniach i osiach fizjologicznych, lecz będą same dążyć do zajęcia pozycji najbardziej wydolnej w funkcji żucia. Będzie to skutkowało nawrotem wady.
  • w przypadku niewłaściwego rozmieszczenia zębów w łuku pod względem symetrii i wzajemnych kontaktów zębowych. Często leczenie jest prowadzone z zamiarem wyrównania położenia zębów nie uwzględniającym norm prawidłowej okluzji. Obowiązujące w leczeniu ortodontycznym jest końcowe ustawienie zębów wg tzw. klucza okluzji dr. L. Andrewsa, które jest podstawową zasadą ortodontyczną na całym świecie. Brak przestrzegania tych zasad i pozostawienie zębów w kontaktach niefizjologicznych, w tym najczęściej spotykanym asymetrycznym ustawieniu zębów obu stron, powoduje przemieszczenia zębów nadmiernie przeciążonych z powodu złego kontaktu z zębami przeciwwstawnymi. To skutkuje nawrotem wady lub zniekształceniem osiągniętej formy zgryzu po leczeniu ortodontycznym.

smile

Co to jest retencja?

Jest to to utrzymanie przesuwanych ortodontycznie zębów w ich nowej pozycji przez pewien czas w celu umożliwienia im ustabilizowania się w tej pozycji.

Dobrze prowadzona retencja uwzględnia pierwotne położenie zębów. Zęby zwykle dążą do przywrócenia pozycji wyjściowej z powodu siły więzadeł ozębnej, a także sił języka. Dlatego co najmniej przez pierwszy miesiąc jest wymagana retencja całodobowa – w niektórych przypadkach nawet dłużej – by pozwolić tkankom na zaadaptowanie się do nowych warunków.

Następnie należy kontynuować retencję co najmniej przez 12 miesięcy u osób dorosłych, a u pacjentów rosnących aż do czasu zakończenia wzrostu.

Stabilność przesuniętych zębów jest tym większa, im bardziej poprawnie jest osiągnięta prawidłowa okluzja. Także zbalansowana czynność mięśni, bez nadaktywności jednych i niedoczynności innych, jest niezbędna dla zapewnienia stabilności po leczeniu ortodontycznym.

Wyeliminowanie przyczyny powstania wady zgryzu ułatwi utrzymanie nowej pozycji zębów.
Niekiedy należy zastosować przekorygowanie pozycji niektórych zębów, aby dać im „zapas” na wypadek nawrotu. Kość otaczająca zęby musi mieć dość czasu na reorganizację wokół ustawionych w nowej pozycji zębów.

Korekta wady zgryzu prowadzona w okresie wzrostu pacjenta daje mniejsze ryzyko nawrotu wady.

Niektóre korekty wymagają długiej, wieloletniej retencji, niekiedy retencji na stałe. Są to:

  • diastema górnych siekaczy,
  • silne rotacje zębów,
  • silnie rozszerzone podniebienie u pacjentów z rozszczepem podniebienia,
  • wady u pacjentów z silnie niewłaściwą muskulaturą albo nawykami językowymi,
  • niektóre wady z głębokim nagryzem siekaczy,
  • niektóre wady zgryzu, którym towarzyszą choroby przyzębia.

Wieloletnia retencja jest niestety nadużywana. Bardzo często tłumaczy się pacjentom, że retencja jest w ogóle procesem dożywotnim.

JEST TO NIEPRAWDĄ.

Stosowanie retencji jako zabezpieczenie przed nawrotem wady dożywotnio jest postępowaniem niewłaściwym. W ten sposób retencja staje się usprawiedliwieniem niestabilnego efektu osiągniętego po leczeniu ortodontycznym. Dotyczy to najczęściej niewłaściwie zaplanowanego leczenia, poprzedzonego niewłaściwym rozpoznaniem wady.

Przeważnie takie zalecenie dotyczy pacjentów, u których osiągnięto rozszerzenie łuków zębowych bez zapewnienia zębom dobrej okluzji, czyli zagryzania.

Także leczenie bezekstrakcyjne u pacjentów, którzy mają niewystarczającą ilość kości, aby pomieścić wszystkie zęby, często jest zabezpieczane zaleceniem, by nosić aparaty retencyjne dożywotnio. Dotyczy to także unikania usuwania zębów ósmych podczas ich wyrzynania, gdy w rzeczywistości kość nie jest ich w stanie pomieścić.

Aparaty retencyjne

Aparaty retencyjne, zwane retainerami, to bierne aparaty ortodontyczne wspomagające utrzymanie uzyskanych efektów leczenia ortodontycznego w okresie umożliwiającym adaptację i reorganizację tkanek otaczających zęby po ich aktywnym leczeniu ortodontycznym.

Prawidłowo wykonany retainer powinien:

  • obejmować wszystkie zęby, które ulegały przesunięciu,
  • powalać zębom na normalne funkcjonowanie w czasie dużych sił, jakie mają miejsce podczas gryzienia,
  • być łatwy w utrzymaniu higieny,
  • być możliwie najbardziej dyskretny.

Retainery mogą być wyjmowane lub zamocowane na stałe.

Aparaty retencyjne wyjmowane są zbudowane z akrylu przylegającego do podniebienia i drutów przylegających do zębów. Nazywane są płytkami retencyjnymi i są najczęściej stosowanymi aparatami retencyjnymi.

aparat lingwalny poznań invisalign
nakładki ortodontyczne ortodonta poznań opinie

Aparaty retencyjne zamocowane na stałe to małe druty przyklejone do powierzchni językowej niektórych zębów, których nie można wyjąć. Mogą to być także grubsze prefabrykowane elementy metalowe rozpięte między kłami lub pierwszymi przedtrzonowcami. Stosować je można w sytuacjach, gdy chce się utrzymać pozycję kilku zębów przemieszczonych w leczeniu ortodontycznym.

dobry ortodonta poznań invisalign

Ich uzasadnione zastosowanie to:

  • stabilizacja długoterminowa po leczeniu diastemy,
  • utrzymanie przestrzeni dla mostu lub implantu,
  • stabilizacja po leczeniu ortodontyczno-periodontologicznym.

W innych przypadkach stosowanie takiej retencji jest niepotrzebnym obciążaniem zębów. Zęby zostają w ten sposób przymuszone do pozostania w pozycji narzuconej przez leczenie, bez możliwości minimalnego dopasowania się do otaczającego środowiska tkankowego. Dodatkowo nie mają możliwości odnalezienia swojej najwłaściwszej pozycji czynnościowej, co mogą zrobić zęby zabezpieczone aparatem retencyjnym wyjmowanym podczas jedzenia.

Długotrwałe przeciążenie zębów ustawionych w pozycji wymuszonej może skutkować obniżaniem się tkanki dziąsła (recesja) i odsłanianiem szyjek korzeniowych zęba. Taki proces może prowadzić do rozchwiania zęba i jego utraty. Powyższa sytuacja nie powinna się zdarzyć u pacjentów, u których leczenie zostało przeprowadzone prawidłowo i jedynym zarzutem, jaki można postawić zastosowaniu aparatu klejonego, jest uniemożliwienie niezależnego ruchu zębów, jak to ma miejsce w naturze. Jeśli jednak zęby zostały ustawione w ich fizjologicznej pozycji, nie ma obawy o ich przedwczesne przemieszczenie i nawrót wady. Równie bezpiecznie można zastosować retainer wyjmowany.

Retainer klejony po stronie językowej jest urządzeniem podobnym do stałego aparatu ortodontycznego lingwalnego. Jest zrozumiałe, że żaden pacjent nie chciałby nosić dożywotnio aparatu stałego. Takie samo stanowisko należy przyjąć w sprawie retainera klejonego na powierzchniach lingwalnych zębów: nie należy tego urządzenia stosować na stałe.

Nadużywanie stosowania retainerów klejonych prowadzi wbrew oczekiwaniom do zniekształceń położenia zębów bocznych, nieobjętych zakresem retainera. Nie jest to postępowanie prawidłowe, jeśli w leczeniu ortodontycznym właściwym nastąpiło przemieszczenie zębów bocznych do nowych pozycji. Pozostaną one w ten sposób niezabezpieczone i będą zmieniały swoje położenie pod wpływem sił gryzienia.

Nie pozwól na sobie eksperymentować, znajdź dobrego ortodontę w Poznaniu, Warszawie, Krakowie, w całym kraju.