Stawy skroniowo-żuchwowe

aparat lingwalny poznań invisalign

Podstawowa anatomia stawu skroniowo-żuchwowego

aparat lingwalny poznań invisalign

Kłykieć (kondyl/condyle) – kuliste zakończenie żuchwy, które tworzy dolną część stawu.

Krążek (dysk/disc) – twarda tkanka łączna, która działa jak amortyzator pomiędzy kłykciem a panewką stawu i jest dokładnie do nich dopasowana (w pewnym sensie tak, jak rzepka w kolanie).

Objawy złego funkcjonowania SSŻ

SSŻ to akronim oznaczający staw skroniowo-żuchwowy. Główne elementy systemu narządu żucia to oba stawy skroniowo-żuchwowe (prawy i lewy) oraz zęby. Aby system funkcjonował prawidłowo, zarówno zęby, jak i stawy muszą pracować zgodnie. Problemy SSŻ najczęściej wynikają z tego, że tej zgody nie ma: gdy zęby są w pełnym kontakcie, to stawy nie zajmują prawidłowej funkcjonalnie pozycji. To właśnie najbardziej odróżnia stawy skroniowo-żuchwowe od pozostałych stawów ludzkiego organizmu: prawidłowa pozycja i funkcja tych stawów zależy od elementu od nich oddalonego – od zębów; nieprawidłowa pozycja zębów może uniemożliwić porawną funkcję stawów. Gdy zęby i stawy nie mogą pracować w harmonii, powstaje nieprawidłowy impuls do mięśni, który jest pierwotną przyczyną napięć mięśniowych i często spotykanych na tym tle bólów głowy.

Najczęstsze objawy spowodowane nieprawidłową funkcją stawów to między innymi bóle uszu i stawów oraz hałasy dochodzące z obszaru stawów (klikania, chrzęsty).

Akustyka stawowa

Dość często krążek jest przemieszczony doprzednio względem kłykcia. To jest powodem słyszalnych dźwięków określanych „klikaniem” lub „przeskakiwaniem”. W tym zaburzeniu krążek jest nadal w stanie z tej pozycji wrócić do właściwej podczas otwierania/zamykania ust.

aparat lingwalny poznań invisalign

Zablokowanie stawu

Zdarza się to, jeśli krążek stawowy nie jest w stanie powrócić na swoje miejsce w stawie w rytmie otwierania/zamykania i na stałe znajduje się w pozycji doprzedniej. Z tego powodu żuchwa wykonuje tylko początkową fazę otwarcia i nie jest w stanie wykonać do końca całego ruchu odwodzenia. Osoba, której to dotyczy, nie może w pełni otworzyć ust.

ortodonta poznań opinie clear aligner

Ból

Ból okolicy stawu skroniowo-żuchwowego jest spowodowany zapaleniem tkanek za krążkiem stawowym. Obszar ten zaznaczono na czerwono na ilustracji powyżej.

Napięcie mięśniowe

Stawem skroniowo-żuchwowym zawiaduje wiele mięśni. Najczęściej bolesność dotyczy dwóch z nich:

  • mięśnia skroniowego,
  • mięśnia żwacza.

Inne problemy, jakie dysfunkcja stawów może spowodować, to:

    problemy zębowe:

  • rozchwianie zębów,
  • ból zębów.
  • silne starcie zębów,
  • utrata podparcia kostnego wokół zębów;
    problemy uszne:

  • brzęczenie, dzwonienie w uszach,
  • ból ucha przy jednoczesnym braku stanu zapalnego,
  • zawroty głowy, utrata równowagi.

Komu zagrażają choroby stawu skroniowo-żuchwowego?

Niewiele jest osób z idealnym zgryzem. Nawet małe nieprawidłowości zgryzowe mogą być powodem zaburzeń w czynności stawów skroniowo-żuchwowych. Jeśli nie ma żadnych objawów ze strony tych stawów, to często dlatego, że istnieje duży zakres tolerancji, w której stawy jeszcze nie sprawiają dolegliwości. Jeśli pojawia się ból, to wynika on z nieprawidłowości zgryzowych, których rozmiar przekroczył indywidualny zakres tolerancji. Ten zakres nie jest wartością, którą można zmierzyć, jest on indywidualną cechą i jest inny dla każdego. Jest to termin umowny, dzięki któremu możemy łatwiej zrozumieć istnienie chorób stawu skroniowo-żuchwowego: dlaczego dokuczają jednym, a innym nie. Pozwala też na ustalenie sposobów leczenia zależnie od charakteru objawów.

Przeszkody zgryzowe

Co powoduje brak idealnego zgryzu? W większości przypadków, w których istnieje problem stawu skroniowo-żuchwowego, stwierdza się istnienie tzw. przeszkody zgryzowej. Poniższe ilustracje objaśniają ten problem.

aparat lingwalny poznań invisalign

Na tym rysunku widać prawidłową pozycję zarówno stawu skroniowo-żuchwowego, jak i zębów i zgryzu. Zęby zagryzają jednocześnie w równym kontakcie w tym samym momencie, w którym stawy znajdują się w swojej fizjologicznej pozycji. Czarne strzałki pokazują, że siła zagryzania przebiega prosto przez środek krążka. Jest to pozycja stabilna i bezpieczna dla zgryzu. Także mięśnie są w pozycji neutralnej. Nie działają tu żadne siły uszkadzające ani na krążek, ani na żadne elementy kostne, ani na zęby.

aparat lingwalny poznań invisalign

Powyżej przedstawiona jest sytuacja, w której znajduje się większość pacjentów, cierpiących na dolegliwości stawu skroniowo-żuchwowego: zęby znajdują się w jednoczesnym i równym zgryzie, jednak staw jest zmuszony do ustawienia nieprawidłowego pod względem fizjologicznej pozycji: jest cofnięty i oddalony od dołu stawowego. Taka pozycja stawu prowokuje do nocnego zgrzytania zębami, zwiększonego napięcia mięśniowego i uszkadza większość lub cały krążek stawowy i inne elementy stawu, zęby oraz otaczającą kość.

nakładki ortodontyczne aparat stały poznań

Na trzeciej rycinie stawy u tego samego pacjenta ustawione są w prawidłowej pozycji, gdzie siły przebiegają prawidłowo poprzez krążek i kość. Jednak górne w tym położeniu stawów i dolne zęby nie są w stanie zagryźć zdrowo i bezpiecznie: jedyny obszar kontaktu zębów to ostatnie zęby trzonowe (punkt zaznaczony na zielono) i to właśnie jest „przeszkoda zgryzowa”.

Pacjenci z problemem stawowym nie zauważają, że istnieje u nich przeszkoda zgryzowa. Powodem tego jest fakt, że mięśnie kontrolują pozycję stawu, zanim zęby osiągną kontakt. Ten „mechanizm unikania” sprawia, że mięśnie tak prowadzą żuchwę, aby tylne (najczęściej) zęby nie kolidowały w zagryzie. Chroni to zęby, ale cierpią stawy, bo są w tym momencie ustawione nieprawidłowo.

Przeszkody zgryzowe mogą być leczone specjalną szyną (patrz Terapia szyną). Podczas tej terapii mięśnie zostaną zrelaksowane, a „mechanizm unikania” będzie stopniowo eliminowany. Po zakończonej terapii prawdziwy i bezpieczny dla stawów kontakt zębów zostanie ustalony, a nieprawidłowość zgryzowa zostanie dobrze zdiagnozowana i będzie skutecznie leczona.

smile

Postępowanie lecznicze

Jak sprawić, by problemy stawowe zostały zażegnane?

Bardzo ważne jest zrozumienie, że terapia stawu skroniowo-żuchwowego nie jest leczeniem. Jest to raczej zarządzanie problemem. Jeśli staw skroniowo-żuchwowy został uszkodzony, to nikt nigdy nie przywróci jego prawidłowej budowy i lepszej funkcji.

Jedynym i realnym celem terapii dla stawów jest zahamowanie niekorzystnego procesu i zapobieżenie pogorszeniu. Tak więc skuteczna terapia oznacza, że uszkodzony staw skroniowo-żuchwowy będzie mógł funkcjonować sprawniej, dalsza destrukcja nie będzie postępowała, a ból zostanie zminimalizowany. Terapia szyną to postępowanie najbardziej zachowawcze, najbezpieczniejsze i dające najstabilniejszy efekt w chorobach stawów skroniowo-żuchwowych.

Terapia szyną

U pacjentów mających problemy związane z funkcjonowaniem stawów skroniowo-żuchwowych najważniejszym krokiem jest ustalenie prawidłowego zgryzu, w którym zostaną wyeliminowane przedwczesne kontakty zgryzowe, a staw będzie mógł pracować w fizjologicznym zakresie. To właśnie jest zadaniem terapii szynowej.
Szyna (o ile jest wykonana poprawnie) staje się elementem fizjologicznie prawidłowego zgryzu. Oznacza to, że szyna po zamocowaniu na zębach górnych natychmiast zapewnia zgryz, w którym mięśnie, stawy i zęby przestają zakłócać się wzajemnie i zaczynają pracować w harmonii zgodnej z ich naturalnym przeznaczeniem. Jeśli dolegliwości zmniejszą się podczas noszenia szyny, będzie to potwierdzeniem, że problem jest pochodzenia stawowego, a to umożliwi ustanowienie ostatecznej diagnozy. Dopiero w tym momencie będzie możliwe wdrożenie dalszego leczenia.

Leczenie

Prawidłowe leczenie wymaga złożonego postępowania, począwszy od terapii szyną, a skończywszy na nowym, bezpiecznym ustawieniu zębów. Podczas całego leczenia narząd żucia musi być utrzymywany w bezpiecznej, zbalansowanej pozycji gwarantującej dobre wzajemne relacje stawów, mięśni i zębów.

Każdy przypadek jest inny, stąd droga od terapii szyną do dobrego funkcjonowania narządu żucia bez noszenia szyny wymaga zastosowania jednej z poniższych czynności albo kombinacji kilku z nich:

  • 1. przywrócenie zębom ich właściwego kształtu za pomocą szlifowania lub odbudowy stomatologicznej, co przywróci dobrą funkcję stawów i zębów;
  • 2. gdy zakres wymaganej korekty jest większy, może być konieczne leczenie protetyczne, czyli mosty, korony, protezy częściowe – często takie postępowanie zapewnia zdrową funkcję;
  • 3. gdy zakres wymaganej korekty wykracza poza możliwości odbudowy stomatologicznej i protetycznej, wówczas może być wymagane leczenie ortodontyczne – oznacza to zastosowanie aparatów ortodontycznych, które przesuną zęby tak, by do siebie pasowały i jednocześnie prawidłowo pracowały; to postępowanie często wymaga w końcowej fazie zastosowania postępowania jak w punkcie 1. i 2;
  • 4. gdy zakres wymaganej korekty wykracza poza możliwości trzech powyższych rozwiązań, kolejną metodą jest postępowanie chirurgiczne – nie wiąże się ono z operacją stawów skroniowo-żuchwowych, lecz jest to chirurgia ortognatyczna, która polega na przestawieniu pozycji wzajemnej szczęki górnej i dolnej tak, by funkcjonowały prawidłowo; to postępowanie najczęściej wymaga dołączenia jednej lub kilku metod postępowania opisanych w pierwszych trzech punktach;
  • 5. ostatnim rozwiązaniem jest niestosowanie żadnego leczenia, lecz noszenie szyny długoterminowo w celu spowolnienia destrukcji stawów i zębów, o ile stanowi to poziom komfortu, jaki pacjent zaakceptuje.

Punkty 4. i/lub 5 mogą wymagać dodatkowo postępowania opisanego w punkcie 1. i/lub 2 dla lepszego dopasowania pozycji i funkcji zębów. Wynika to z wrodzonego charakteru wady i cech zębów.

Urządzenia powiązane z prowadzeniem terapii szyną

Prawidłowe relacje stawów skroniowo-żuchwowych względem zębów i zgryzu są gwarantem zdrowej fizjologicznej funkcji całego systemu żucia. Gdy wykonamy gipsowe modele diagnostyczne i będziemy trzymać je w rękach zazębiając wzajemnie, jak robią to stomatolodzy, nie dowiemy się nic na temat tej najważniejszej wzajemnej relacji. W tym miejscu przychodzi czas na zastosowanie artykulatora.

Wykonując określone manipulacje i ruchy żuchwy oraz przy użyciu specjalnego wosku ustala się taki kontakt zębów górnych i dolnych, który zapewni stawom skroniowo-żuchwowym najbardziej fizjologiczną pozycję. Następnie te wartości są przenoszone na urządzenie, w którym można je przeanalizować i ustawić tak, by prawidłowo rozpoznać wadę zgryzu i ustalić plan leczenia.

To urządzenie nosi nazwę artykulator. Można na nim poza statyczną postacią zgryzu także ustalić jego dynamiczną formę, tzn. sposób, w jaki pacjent gryzie. Artykulator to urządzenie działające jak symulator zgryzu i przedstawia relację modeli zębowych do stawów skroniowo-żuchwowych w spoczynku i aktywnym gryzieniu.

Inne sposoby leczenia stawu skroniowo-żuchwowego

Niekiedy terapia szyną nie daje rezultatów, jakich oczekujemy. W tych przypadkach może być konieczne zastosowanie leczenia dodatkowego, jak:

  • fizykoterapia,
  • leki powodujące rozluźnienie mięśni stawowych i/lub leki przeciwzapalne,
  • terapie relaksacyjne.

Podsumowanie

Leczenie dysfunkcji stawów skroniowo-żuchwowych to proces złożony i indywidualnie dopasowany. Sukces w terapii jest zależny od prawidłowego rozpoznania problemu i jego analizy, a następnie zastosowania właściwie wykonanej szyny i poprawnego postępowania korygującego położenie zębów.

Twoje zdrowie jest zbyt cenne, by zlekceważyć te informacje. Poszukaj dobrego ortodonty – w Poznaniu, Warszawie czy innym mieście – zawsze pytaj o szczegóły.